KISA ÖZET
- Özel etkileşim tasarlamadan önce doğru semantik HTML öğelerini kullanın.
- Klavye, okuma sırası, kontrast ve form geri bildirimini tasarıma dahil edin.
- Otomatik taramayı gerçek kullanım testleriyle destekleyin.
Erişilebilirliği proje gereksinimi olarak ele alın
Erişilebilir web sitesi; farklı giriş yöntemleri, cihazlar, görüntü ayarları ve yardımcı teknolojiler kullanan kişilerin temel işleri tamamlayabilmesini sağlar. İçerik ve ortam değiştiğinde arayüzün dayanıklılığını da artırır. Bu nedenle erişilebilirlik son kontrol aşamasına bırakılmamalı; brief, tasarım, geliştirme ve kalite güvencesi boyunca değerlendirilmelidir.
Gereksinimler ürünün niteliğine, geçerli standartlara ve hukuki yükümlülüklere göre belirlenmelidir. WCAG; algılanabilir, kullanılabilir, anlaşılabilir ve sağlam deneyimler için önemli bir çerçeve sunar. Yalnızca kontrol listesini geçmek bütün kullanım engellerinin ortadan kalktığı anlamına gelmez.
- Brief içine erişilebilirlik hedeflerini yazın.
- Menü, makale okuma ve iletişim gibi kritik akışları belirleyin.
- Görsel, motor, bilişsel ve ekran okuyucu ihtiyaçlarını düşünün.
- İnsanla yapılan test ve düzeltmeler için zaman ayırın.
Semantik HTML doğru başlangıç noktasıdır
Başlık için başlık, işlem için button, gezinme için link, giriş alanı için label ve liste için gerçek liste öğeleri kullanın. Tarayıcılar bu öğelere yerleşik davranışlar sağlar. Div öğeleriyle yeniden üretilen kontroller aynı davranışı sağlamak için ek kod gerektirebilir. Tek bir H1 ve mantıklı alt başlık yapısı sayfanın anlaşılmasını kolaylaştırır.
Header, nav, main ve footer gibi işaretleyiciler gezinme noktaları oluşturur. Makale, yalnızca sunum amaçlı div dizisi olarak yazılmamalıdır. ARIA, yerleşik anlam yeterli olmadığında yardımcıdır; yanlış uygulandığında çalışan bir deneyimi zorlaştırabilir. Öncelikle uygun yerel HTML öğesini kullanın.
- Buton ve bağlantıyı amacına uygun tercih edin.
- Başlık sırasını ve ana içerik işaretleyicisini koruyun.
- Form alanlarını görünür etiketlerle eşleştirin.
- Gereksiz ARIA eklemeyin.
Klavye ve odak deneyimini tasarlayın
Etkileşimli öğelere klavyeyle öngörülebilir sırada erişilebilmelidir. Kullanıcı hangi öğenin seçili olduğunu görebilmelidir. Mobil menü açık durumunu belirtmeli, kapalıyken bağlantıları Tab sırasından çıkarmalı ve gerektiğinde klavye ile kapanabilmelidir. Açılır paneller ve diyaloglar ayrıca düşünülmelidir.
CSS focus-visible stilleriyle yeterli kontrastı olan odak göstergesi oluşturun. Yerine eşdeğer çözüm sunmadan tarayıcı çizgisini kaldırmayın. Tab, Shift+Tab, Enter, Space ve uygun yerlerde Escape ile test yapın. Önemli bilgiyi yalnızca hover durumunda göstermeyin.
- Odak sırasının görünür düzenle uyumunu kontrol edin.
- Link ve kontrollerde belirgin odak göstergesi sağlayın.
- Kapalı mobil menüyü klavyeyle erişim dışı bırakın.
- Temel işlemleri fare olmadan deneyin.
Tipografi, kontrast ve içerik birlikte çalışır
Okunabilirlik; kontrast, yazı boyutu, satır aralığı, satır uzunluğu ve metin kırılmasıyla ilgilidir. Minimal renk paleti, küçük metinleri belirsizleştirmeden de etkili olabilir. Sunumda şık duran açık gri, bir form açıklamasında yetersiz kalabilir. Özellikle alan etiketleri, durum mesajları ve aktif kontrolleri inceleyin.
Anlaşılır etiketler de erişilebilirlik unsurudur. Metinsiz ok ikonu yerine “Mesaj gönder” ifadesi aksiyonu açıklar. Bağlantı metni hedefini tarif etmelidir. Anlam taşıyan görsellere açıklayıcı alternatif metin yazılmalı; dekoratif şekiller boş alt ile ekran okuyucunun akışından çıkarılmalıdır.
- Küçük metin, placeholder ve kontrollerin kontrastını değerlendirin.
- Anlamlı etiket, bağlantı ve hata mesajları yazın.
- Metin büyütüldüğünde ve kırıldığında bilgi kaybını önleyin.
- Bilgilendirici görsele alternatif metin, süse boş alt kullanın.
Animasyon ve formları ayrıca değerlendirin
Animasyon bir değişikliğin anlaşılmasına yardımcı olabilir. Ancak büyük hareketler, otomatik oynatma ve hızlı yanıp sönme kullanıcıları rahatsız edebilir. Hareket azaltma tercihini destekleyin ve içeriğe erişimi animasyona bağımlı hâle getirmeyin. JavaScript çalışmadığında metin görünmez kalmamalıdır.
Formlarda net etiketler, beklenen veri biçimi, hata açıklaması ve gönderim sonucu gerekir. İstemci tarafı doğrulama kolaylık sağlar, fakat güvenlik kontrolü değildir; sunucuda da doğrulama yapılmalıdır. Hataları sadece kırmızı renkle anlatmayın. Başarı mesajı, işlem gerçekten tamamlandığında gösterilmelidir.
- Dekoratif hareketlerde prefers-reduced-motion tercihini uygulayın.
- Temel içeriği hover veya kaydırma efektinin arkasına saklamayın.
- Form hatalarında somut ve anlaşılır düzeltme bilgisi verin.
- Sunucu doğrulamasını ve gerçek gönderim yanıtını kontrol edin.
Koddan fazlasını test edin
Otomatik araçlar bazı eksik etiketleri, kontrast ve yapı sorunlarını yakalar; ancak her okuma sırası veya etkileşim hatasını değerlendiremez. Masaüstü ve mobilde temel işleri klavyeyle deneyin. Mümkünse ekran okuyucuyla temsilî akışları kontrol edin. İki dilde uzun başlıkları ve büyütülmüş metni unutmayın.
Sorunları etki düzeyi, tekrar adımı, ilgili bileşen ve yeniden test sonucu ile kaydedin. Tekrarlanan problemi tüm sayfalarda tek tek düzeltmek yerine ortak bileşende çözün. Yeni makale, form veya görsel değişikliği yeni erişilebilirlik sorunları doğurabileceğinden bu bakım sürekli olmalıdır.
- Otomatik taramayı manuel klavye testleriyle birleştirin.
- Dar ekran ve büyütülmüş yazı senaryolarını deneyin.
- Mümkünse ekran okuyucu ile önemli akışları kontrol edin.
- Ortak bileşenler değiştiğinde bütün sayfaları yeniden doğrulayın.
Sık sorulan sorular
Erişilebilirlik yalnızca engelli kullanıcılar için midir?
Öncelikle farklı engellilik durumlarındaki kişilerin erişimini destekler. Klavye kullananlar, geçici kısıt yaşayanlar ve zor koşullarda çalışan kullanıcılar da fayda görebilir.
Otomatik testten geçmek erişilebilirlik garantisi midir?
Hayır. Otomatik denetimler sorunların yalnızca bir bölümünü bulur. Klavye, okuma sırası ve gerçek kullanım akışları ayrıca kontrol edilmelidir.
Animasyon erişilebilir olabilir mi?
Evet. Amaca hizmet eden, ölçülü, zorunlu olmayan ve hareket azaltma ayarına uyan geçişler kullanılabilir.
Erişilebilirlik, sonradan eklenen bir yama değil, iyi tasarlanmış bir sistemin niteliğidir. Başından itibaren planlandığında daha sürdürülebilir sonuç verir.
Hizmetler